طرح آموزشی حبله رود

طرح مدیریت پایدار منابع آب و خاک در حوزه آبخیز حبله رود از طریق آموزش دانش آموزان، در سال تحصیلی ۹۳-۱۳۹۲ در شهرستان گرمسار اجرا می شود.

مخاطبان: دانش آموزان پایه چهارم، پنجم و ششم در ۲۰ مدرسه از روستاهای شهرستان گرمسار واقع در استان سمنان

مجری طرح: سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری با حمایت برنامه توسعه سازمان ملل

هدف نهایی طرح: توسعه مدیریت جامع منابع طبیعی تجدید شونده

اهداف طرح:

  • افزایش آگاهی و حساسیت دانش آموزان نسبت به وضعیت منابع آب و خاک حوزه آبخیز حبله رود
  • تمرکززدایی و اعتلای همکاری و هماهنگی بین سازمانهای دولتی و میان این سازمانها و مردم دست‌اندر‌کار توسعه حوزه آبخیز حبله‌رود
  • توسعه اجتماعی با محور ایجاد و تقویت تشکل‌های مالی و اداری و افزایش اشتغال در روستاها
  • توسعه اقتصادی با محور منابع آب و خاک و افزایش تولید و درآمد در زیر‌حوزه‌ها

اشاعه موفقیت آمیز رهیافت مشارکت مدارانه در تمام سطوح، با توجه خاص به شرکت فعالانه زنان و جوانان و گروه‌های حاشیه‌ای نظیر کسانی که مالکیت بر زمین، آب و یا فن آوری ندارند.

برای آشنایی بیشتر شما عزیزان با این طرح آموزشی، بخش های مختلف به تفکیک مورد بررسی قرار می گیرند.

روند آموزش

الف) مدل آموزشی

روش آموزشی به صورت غیرمستقیم بوده و تحت عنوان مدل گلوله برفی از آن یاد می­شود. در این روش، ابتدا معلمان آموزش­های لازم را دریافت می­نمایند. سپس هر یک از معلمان، آموزش­های دریافت شده را به دانش آموزان مدرسه­ی خود منتقل می­نمایند.

ب) محصولات آموزشی

۱-روزنامه دیواری آموزشی ترویجی مدارس:

در این روزنامه دیواری، پیام­های آموزشی ترویجی مورد نظر آمده است. این روزنامه دیواری در مکان مناسبی در مدرسه نصب می شود.

۲- جزوه مربیان:

این محصول  محتوای آموزشی و نحوه­ی مشارکت دانش­آموزان را در این طرح، توضیح خواهد داد.

۳-لوح فشرده:

 این لوح فشرده در حقیقت یک منبع اطلاعات برای معلمان محسوب می­شود و توضیحات لازم در هر یک از محورهای آموزشی به صورت مفصل در آن گنجانده خواهد شد.

 Label nahaee copy

ج) برنامه های آموزشی

کارگاه آموزشی:

  • ویژه­ی مربی پرورشی یا معاونان مدارس: در این کارگاه آموزشی، معلمان، مفاهیم آموزشی را از کارشناسان دریافت می­کنند.
  • ویژه­ی دانش­آموزان: معلمان در مدرسه، کارگاه آموزشی ویژه دانش­آموزان را برگزار خواهندکرد.

 

گام­های اجرایی طرح محیط یار در مدارس

گام های اجرایی طرح در مدارس به صورت زیر تعریف می گردد:

گام اول: برگزاری پیش آزمون

به منظور سنجش اثربخشی آموزش­ها بر آگاهی دانش­آموزان، آزمونی در ابتدا و انتهای طرح تحت عنوان پیش آزمون و پس آزمون برگزار می­گردد.

قبل از آغاز فرآیند انتقال آموزش­ها، از دانش­آموزان درخواست شود که به سوالات آزمون پاسخ دهند.

download

دومین گام: آغاز اجرای طرح در مدارس

این فعالیت آموزشی، با معرفی طرح به دانش­آموزان، در مراسم صبحگاه مدرسه، آغاز خواهد شد. در این مراسم، مربی محترم، با بیان هدف این آموزش­ها و بخش­های آن، روند اجرای طرح را برای دانش­آموزان ترسیم کرده و آن­ها را برای شرکت در مسابقات ترغیب خواهدکرد. لازم است پیش از این مراسم:

  • روزنامه دیواری آموزشی- ترویجی طرح در محلی که در معرض دید دانش آموزان باشد نصب شود.

این مراسم صبحگاه، زمان مناسبی برای آشنایی اولیه­ی دانش­آموزان با طرح می­باشد. پیشنهاد می­شود مربی گرامی در مدت ده دقیقه، بصورت کلی به موارد زیر (علل و پیامدهای وضعیت ناپایدار حوزه­ی آبخیز حبله­رود) اشاره کند تا دانش­آموزان زمینه­ی ذهنی لازم را پیدا کنند.

علل:

-      خشکسالی های پی در پی

-      افزایش برداشت از آب رودخانه حبله رود

-     برداشت بیش از حد از چاه های آب کشاورزی و عدم تغذیه مناسب سفره های آب زیرزمینی

-      ﺗﺼﺮﻓﺎت اراﺿﯽ ﻣﻠﯽ در ﺳﻄﺢ ﺑﺎﻻ دﺳﺖ رودﺧﺎﻧﻪ

-      چرای بیش از حد دام­ها

-    تبدیل مراتع به دیمزارهای کم بازده

-      تخریب جنگل

پیامدها

-      پایین رفتن سطح آب های زیرزمینی

-      کاهش کیفیت آب و افزایش املاح و شوری آن

-      کاهش کیفیت خاک زراعی و شوری اراضی

-      کاهش حاصلخیزی خاک های دشت گرمسار

-      کاهش سطح زیر کشت برخی از محصولات

-     بروز سیلاب

-      بیابان زایی

-     قرار گرفتن برخی گونه های گیاهی در معرض انقراض

گام سوم: برگزاری کارگاه آموزشی

کارگاه آموزشی مهمترین حلقه زنجیره آموزشی طرح می باشد به نحوی که تحقق اهداف مدنظر طرح، مرهون اجرای موفق این کارگاه می باشد.

  • برای جلب توجه دانش آموزان نسبت به موضوع و انتقال بهتر مفاهیم، عکس هایی برای استفاده در کارگاه در نظر گرفته شده است که با توجه به امکانات مدرسه، می توان از آن ها استفاده نمود.
  • در هر مدرسه ۴ برنامه آموزشی (هرکدام به مدت ۴۵ دقیقه) با در نظر گرفتن امکانات، در سالن اجتماعات یا نمازخانه و یا در حیاط مدرسه قابل اجرا می باشد. (برای هر پایه ی تحصیلی، یک کارگاه آموزشی ۴۵ دقیقه ای)

روند اجرای کارگاه آموزشی به صورت زیر می باشد:

۱) درگیری ذهنی دانش آموزان با موضوع:

 از دانش­آموزان سوال شود: چقدر حبله­رود را می شناسند؟ آیا می دانند در چند سال اخیر خشکسالی و استفاده نادرست از رودخانه و آب­های زیرزمینی، سبب کاهش کمیت و کیفیت آب شده است؟ (۵ دقیقه)

۳) توضیح جایگاه و اهمیت رودخانه­ها و مراتع در سلامت جسمی و روحی ما انسان­ها

 از دانش­آموزان سوال شود جنگل چه فوایدی برای ما انسان­ها دارد و چرا برای ما مهم است؟ سپس پاسخ­های آن­ها جمع­بندی شود. (۱۰ دقیقه)

۴) تشریح وضعیت کنونی آب و خاک حوزه­ی حبله­رود

دراین بخش، در صورت وجود امکاناتی نظیر رایانه و پروژکتور، با استفاده از عکس هایی که در لوح فشرده آمده است، دانش آموزان با مشکلاتی که ما انسان ها برای این حوزه آبخیز بوجود آورده ایم، آشنا می شوند. (۱۰ دقیقه)

۵) توضیح این مطلب که: ما برای حبله­رود چه کاری می توانیم انجام دهیم؟

با پرسش از دانش­آموزان، سعی بر این باشد که بحثی با هدف ایجاد احساس مسئولیت در آن­ها، شکل گیرد. (۱۰ دقیقه)

۶) پرداختن به تمرین “ثبت مشاهده”

به منظور تثبیت عملی یادگیری دانش­آموزان، تمرینی با مهلت یک هفته­ پس از برگزاری کارگاه به آن­ها داده شود و به آن­ها یادآوری شود که بهترین ثبت مشاهدات، برای داوری به دبیرخانه­ی مسابقات طرح ارسال خواهدشد. (۵ دقیقه)

شرح تمرین

 دانش­آموز در طول یک هفته سعی کند با دقت در محیط اطراف خود، در رابطه با سوالات زیر، مشاهدات و نظر خود را ثبت کند:

۱-    در محیط زندگی من به آب و خاک چه آسیب­هایی وارد  می­شود؟

۲-    من برای حفاظت و آسیب ندیدن آب و خاک چه کارهایی می­توانم انجام دهم؟

 

۶-معرفی مسابقات طرح و تشویق دانش آموزان به شرکت در مسابقات (۵ دقیقه)

به منظور درگیرکردن بیشتر دانش­آموزان در طرح و همچنین بازخورد گرفتن از آموزش­های ارائه شده، مسابقات متنوعی طراحی شده است. در این قسمت شما مربی گرامی، ضمن معرفی کامل رشته­های مسابقه­ها، شرکت در مسابقات را به عنوان یکی از کارهایی که می تواند به حبله­رود کمک کند، معرفی نمایید.

DSC03318

نقاشی           روزنامه­دیواری           اجرای سرود         کاردستی          اجرای نمایش

گام چهارم: برگزاری پس آزمون

در مراحل پایانی طرح، مدارسی که اقدام به برگزاری پیش­آزمون نموده­اند، لازم است مرحله­ی دوم این سنجش، یعنی پس آزمون را اجرا نمایند. (دستورالعمل نحوه برگزاری در زمان مقتضی اعلام خواهد شد)

گام پنجم: تکمیل فرم ارزشیابی

در این مرحله، فرم های ارزشیابی اجرای طرح در اختیار معلمان گرامی قرار می­گیرد.